روابط عمومی بنیاد پیشگیری از آسیب های اجتماعی به نقل از خبرآنلاین، الهه جعفرزاده: افزایش استرس و اضطراب در جامعه به دلایل متعدد اجتماعی، اقتصادی و حتی سیاسی، توجه به دسترسی و کیفیت داروهای ضد اضطراب و آرامبخش را بیش از پیش برجسته کرده است. اخیراً، گزارشهایی از سهولت دسترسی به این داروها بدون نسخه و همچنین نگرانیهایی درباره کاهش اثربخشی داروهای تولید داخل مطرح شده است.
این مسائل، بهویژه در شرایط بحرانی مانند جنگ ۱۲ روزه که اضطراب عمومی به اوج خود رسید، پرسشهایی درباره سیاستهای توزیع و کیفیت داروها ایجاد کرده است. در این راستا، دکتر محمد طاهری، کارشناس حوزه داروسازی، در گفتوگو با خبرآنلاین به بررسی دلایل این پدیدهها، چالشهای موجود و راهکارهای بهبود میپردازد و میگوید: «مصرف تمام داروهای حوزه اعصاب و روان اعم از آرامبخشها، ضداضطرابها و خوابآورها باید با تجویز پزشک متخصص باشد که به شرایط بیمار آگاهی دارد. مصرف بیرویه این داروها نهتنها کمکی به کاهش اضطراب جامعه نمیکند، بلکه عوارض جدی به دنبال دارد. درباره کیفیت داروها نیز باید با دقت علمی و بهدور از پیشداوریها قضاوت کرد؛ اگرچه تحریمها، مشکلات اقتصادی و قیمتگذاری دستوری چالشهایی در این زمینه ایجاد کردهاند.»
مشروح این گفتوگو را در ادامه میخوانید:
شنیدهها حاکی از این است که اخیراً محدودیت و سختگیری در توزیع برخی داروهای اعصاب، ضد اضطراب و آرامبخش کاهش یافتهاند؛ داروهایی که پیشتر صرفاً با نسخه پزشک قابل تهیه بودند، اکنون در مواردی راحتتر در دسترس قرار گرفتهاند. در دوران جنگ ۱۲ روزه که سطح اضطراب عمومی بهطور چشمگیری بالا بود، آیا چنین روندی در دسترسی به این داروها مشاهده شد؟ یا بهطور مشخص، آیا سیاستهای دارویی در آن دوره تغییر کردند تا پاسخگوی نیاز روانی جامعه باشند؟
خیر، سیاستهای توزیع داروهای OTC (بدون نیاز به نسخه) و غیر OTC بهصورت رسمی تغییری نکرده است. بااینحال، عوامل اقتصادی، اجتماعی و رقابتی ممکن است در برخی موارد به سهولت دسترسی منجر شده باشند. برای مثال، در دوران جنگ ۱۲ روزه و پس از آن، به دلیل دشواری در دسترسی به پزشکان متخصص، برخی بیماران ممکن است مستقیماً به داروخانهها مراجعه و درخواست دارو کرده باشند. محتمل است داروخانهها در عرضه داروهای غیر OTC (نسخهمحور) غفلت کنند، هرچند این رویه غیرقانونی است و آییننامههای وزارت بهداشت چنین اجازهای نمیدهند.
چه عواملی باعث میشود داروخانهها در برخی موارد داروهای غیر OTC را بدون نسخه ارائه دهند؟
چند عامل در این موضوع نقش دارند؛ نخست، کاهش توان اقتصادی مردم باعث شده که برخی بیماران به دلیل هزینههای بالای ویزیت متخصص، از مراجعه به پزشک خودداری کنند و مستقیماً به داروخانه مراجعه کنند. دوم، افزایش تعداد داروخانهها رقابت را در این حوزه بالا برده است؛ برخی داروخانهها برای جذب مشتری و افزایش درآمد، ممکن است در عرضه داروهای غیر OTC مانند داروهای اعصاب و روان سهلانگاری کنند. یا متصدی ممکن است با فرض اتمام نسخه یا عدم دسترسی بیمار به پزشک (مثلاً برای والدین سالمند یا در شرایط خاص)، تعداد محدودی از داروها را ارائه دهند تا مشکل موقتاً برطرف شود. اما باید در نظر داشت این اتفاق به صورت موردی و محدود انجام میشود، نه بهصورت گسترده.
نظارت بر داروخانهها چگونه است؟ آیا این سهلانگاریها قابل کنترل هستند؟
نمیتوان ادعا کرد که همه داروخانهها صد درصد به قوانین پایبند هستند. تعداد داروخانهها در سالهای اخیر حدود ۳۰۰ درصد رشد کرده، اما تعداد بازرسان وزارت بهداشت نه. حتی اگر تعداد بازرسان هم افزایش یابد، نظارت مداوم بر تمام ساعات کاری داروخانهها عملاً غیرممکن است. این مشکل در همه اصناف وجود دارد و ممکن است درصد کمی از افراد تخلف کنند. بااینحال، در مورد داروخانهها این تخلفات بسیار محدود و قابل اغماض است و نمیتوان آن را به کل صنف تعمیم داد. تقویت نظارت و افزایش تعداد بازرسان میتواند این موارد را کاهش دهد، اما نظارت سنتی دیگر بهتنهایی کافی نیست و نیاز به سیستمهای نوین نظارتی داریم.
