جستجو

مردان خشونت‌ورز متولد نمی‌شوند؛ خشونت را می‌آموزند

این مطلب تهیه و تنظیم شده توسط روابط عمومی بنیاد پیشگیری از آسیب های اجتماعی می‌باشد.

روابط عمومی بنیاد پیشگیری از آسیب های اجتماعی به نقل از خبرگزاری رکنا، وقتی از خشونت علیه زنان حرف می‌زنیم، معمولا زنانی را می‌بینیم که خشونت را تجربه کرده‌اند و کمتر به مردانی فکر می‌کنیم که خشونت را اعمال می‌کنند؛ مردانی که در روایت‌های مربوط به خشونت خانگی اغلب در حاشیه می‌مانند. اما برای فهم چرایی و سازوکار تداوم خشونت، نمی‌توان از نقش آنها و محیط اجتماعی‌ای که خشونت را برایشان ممکن، مشروع یا قابل توجیه می‌کند، چشم پوشید.

سیمین کاظمی، پزشک و دکترای جامعه‌شناسی معتقد است مردان خشونت‌ورز متولد نمی‌شوند، بلکه خشونت را در فرآیند جامعه‌پذیری می‌آموزند و در بستری اجتماعی، فرهنگی و حقوقی امکان اعمال آن را پیدا می‌کنند. شنیدن روایت‌های مردان روشن می‌کند که مردان خشونت‌ورز متولد نمی‌شوند، بلکه خشونت‌ورزی را می‌آموزند و محیط خشونت‌ورزی برایشان فراهم می‌شود. روایت مردان مرتکب خشونت نشان می‌دهد نظام فرهنگی و اجتماعی که جامعه‌پذیری جنسیتی مردان در آن صورت می‌گیرد و ادراک مردان از خشونت مبتنی بر جنسیت را شکل می‌دهد، تا چه حد مبتنی بر مفروضات مردسالارانه و آسیب‌زاست و خشونت‌ورزی را به‌عنوان راهکار پیش پای آنان می‌گذارد.

در تحلیل جامعه‌شناختی این روایت‌ها چند نکته قابل توجه است؛ نخست اینکه مرتکبان، خشونت علیه زن را خشونتی مشروع و قابل توجیه می‌دانند و آن را در حیطه انضباط و تأدیب تعریف می‌کنند. تمرکز این روایت‌ها روی علت خشونت است که آن هم تخطی زنان از انتظارات نقشی است. آنها خشونت‌ورزی را به‌عنوان پاسخی ناگزیر به رفتار قربانی طبیعی جلوه می‌دهند. دوم اینکه روایت مردان از خشونت نشان می‌دهد چگونه با مرزبندی حوزه خصوصی و عمومی، خانواده به‌عنوان محدوده‌ای دور از دسترس جامعه و مداخله اجتماعی تلقی می‌شود و خشونت به‌عنوان شیوه‌ای مشروع برای تنظیم زندگی خانوادگی و اعمال حکمرانی مردانه کاربرد دارد. سوم اینکه این روایت‌ها نشان می‌دهد الگوی غالب مردانگی، با وجود تغییرات اجتماعی، همچنان بازتولید و به‌روزرسانی می‌شود و مردان همچنان خود را مکلف به انطباق با چنین الگویی احساس می‌کنند.

این روایت‌ها نشان می‌دهد هسته اصلی مفهوم مردانگی، قدرت و سلطه و توانایی اعمال آن است. مردانگی وقتی مورد پذیرش قرار می‌گیرد که تجلیات آن آشکار شود. در فرهنگ ایرانی، مثل سایر جوامع پدرسالار، مردانگی در نسبت با زنان وقتی قابل اثبات است که مرد بتواند زن خود را کنترل کند و تحت نظارت قرار بدهد و اطاعت او را تضمین کند. برای اعمال مردانگی سازوکارهای اجتماعی، فرهنگی و حقوقی تعبیه شده است که می‌تواند پاسخگویی مرد به انتظارات اجتماعی را تسهیل کند. در این مسیر، کنترل و اعمال قدرت بر زنان یک حق یا حتی وظیفه مردانه است که فرهنگ بر دوش مردان گذاشته و خشونت را توجیه می‌کند.

بر اساس انتظارات فرهنگی، زن به‌عنوان ناموس مرد تعریف می‌شود و وظیفه دفاع از ناموس به عهده مرد است. در این خوانش، مرد برای پاسخ به این انتظار فرهنگی، کنترل بر لباس، رفتار و کردار زن را به‌عنوان شیوه‌ای برای مراقبت از ناموس ادراک می‌کند و برای واداشتن زن به رعایت هنجارهای مورد نظرش، خشونت هم به‌عنوان راهکاری مشروع و موجه دیده می‌شود. مردان در درجات مختلفی به این الگوی رایج فرهنگی وفادار هستند، چون سرپیچی از آن ممکن است مایه احساس شرمساری و تحقیر شود یا به خارج شدن‌شان از شمول مفهوم مردانگی سنتی منجر شود.

برای شنیدن روایت مردان، بدون به حاشیه راندن صدای زنان یا توجیه خشونت، باید مرزهای روش‌شناختی و اخلاقی را به‌روشنی تشخیص داد. باید بین فهم جامعه‌شناختی و همدلی یا توجیه اخلاقی تمایز قائل شد. شنیدن روایت مردان مرتکب خشونت به معنای همذات‌پنداری و همدلی با آنها نیست. به این معنی نیست که به روایت آنها به‌مثابه حقیقت مکتوم اعتبار بدهیم و روایت زنان را بی‌اعتبار کنیم یا تجربه ستمدیدگی و ستمکاری را هم‌سطح تلقی کنیم.

روایت مردان شنیده می‌شود برای آنکه سازوکارهای توجیه و اعمال خشونت کالبدشکافی شود. خشونت خانگی یک اختلاف نظر بین دو طرف با قدرت برابر نیست، بلکه یک رابطه نامتوازن مبتنی بر سلطه است. هدف از آشکارسازی روایت مردان این است که سهم نهادها، قوانین و جامعه و به‌طور کلی سهم ساختارها در بازتولید خشونت روشن شود، اما همزمان این توجه به ساختارها نباید به سلب عاملیت و نفی مسوولیت فرد خشونتگر منجر شود.

صرف روایتگری مردان هیچ کمکی به کاهش خشونت نمی‌کند و حتی ممکن است پیامدهای منفی مثل قربانی‌ستیزی هم داشته باشد. آنچه این روایت‌ها را قابل اعتنا می‌کند، خوانش جامعه‌شناختی و انتقادی آنهاست تا مشخص شود چگونه می‌توان در طراحی برنامه‌های پیشگیری از خشونت از آنها درس گرفت.

LinkedIn
Email
Telegram
WhatsApp

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *