روابط عمومی بنیاد پیشگیری از آسیب های اجتماعی به نقل از پژوهشگاه علوم انسانی و مطالاعات علوم فرهنگی
زندگی مشترک مانند سایر روابط انسانی ممکن است با مشکلات و آسیبهایی روبهرو شود. یکی از مهمترین این آسیبها، برقراری روابط نامشروع جنسی خارج از چارچوب ازدواج است. خیانت زناشویی علاوه بر آسیب رساندن به رابطه زوجین، سلامت روانی همسر آسیبدیده را نیز تحت تأثیر قرار میدهد و ممکن است باعث اختلال در روابط خانوادگی و آسیب دیدن فرزندان شود.
با وجود اهمیت این موضوع، شناخت عوامل مؤثر بر گرایش افراد متأهل به روابط نامشروع ضروری است. این پژوهش تلاش میکند دلایل روانشناختی و اجتماعی این رفتار را در زنان و مردان بررسی کند.
۲. پیشینه پژوهش و عوامل مؤثر بر روابط نامشروع
بر اساس مطالعات و نظریات روانشناسان و مشاوران، عوامل مختلفی میتوانند در گرایش افراد به روابط خارج از ازدواج نقش داشته باشند. مهمترین این عوامل عبارتاند از:
الف) نارضایتی عاطفی و نبود صمیمیت
یکی از دلایل مهم گرایش به روابط نامشروع، کاهش محبت، توجه و صمیمیت میان زوجین است. زمانی که رابطه عاطفی همسران سرد میشود و نیازهای احساسی آنها برآورده نمیشود، ممکن است فرد برای دریافت محبت و توجه به برقراری رابطه با شخص دیگری تمایل پیدا کند.
ب) نارضایتی از روابط جنسی
مشکلاتی مانند نداشتن میل جنسی، ناتوانی در برقراری رابطه جنسی مطلوب، زودانزالی، دیرارضایی و ناتوانی در بیان نیازهای جنسی میتوانند موجب نارضایتی زوجین شوند. گاهی افراد به دلیل شرم، ناآگاهی یا ناتوانی در حل این مشکلات، به جای مراجعه به متخصص و درمان، به دنبال برآورده کردن نیازهای خود از طریق روابط خارج از ازدواج میروند.
ج) تنوعطلبی
برخی افراد به دنبال تجربه هیجان، عشق و روابط جنسی جدید هستند. این تمایل به تجربههای متفاوت ممکن است باعث کاهش پایبندی به رابطه زناشویی و گرایش به روابط نامشروع شود.
د) انتقامجویی از همسر بیوفا
گاهی پس از آشکار شدن خیانت یکی از زوجین، همسر آسیبدیده برای انتقام گرفتن، برانگیختن حسادت یا جلب توجه طرف مقابل، به رابطه نامشروع روی میآورد. در چنین شرایطی، فرد به جای حل اختلافات و مشکلات زناشویی، رفتار همسر خود را با اقدامی مشابه پاسخ میدهد.
۳. روش پژوهش
این پژوهش از نوع مطالعات پیمایشی است و با هدف بررسی عوامل روانشناختی و اجتماعی مؤثر بر گرایش زنان و مردان متأهل به روابط نامشروع انجام شده است.
جامعه آماری شامل زنان و مردان متأهل ساکن شهرستان بجنورد در سالهای ۱۳۸۲ تا ۱۳۸۳ بود. نمونه پژوهش ۲۰۰ نفر شامل ۱۰۰ زن و ۱۰۰ مرد بود که به روش نمونهگیری تصادفی خوشهای انتخاب شدند.
افراد شرکتکننده از نظر جنسیت و مدت زمان ازدواج به چهار گروه تقسیم شدند:
– زنان با سابقه ازدواج ۱ تا ۱۰ سال
– زنان با سابقه ازدواج ۱۱ تا ۲۰ سال
– مردان با سابقه ازدواج ۱ تا ۱۰ سال
– مردان با سابقه ازدواج ۱۱ تا ۲۰ سال
ابزار جمعآوری اطلاعات، پرسشنامه محققساخته شامل ۵۲ سؤال و ۸ خردهآزمون بود. اعتبار پرسشنامه با نظر متخصصان و روش آلفای کرونباخ بررسی شد و ضریب اعتبار خردهآزمونها بیش از ۰/۸۰ به دست آمد.
دادهها با استفاده از نرمافزار SPSS و آزمونهای آماری همبستگی پیرسون و تحلیل واریانس دوطرفه بررسی شدند.
۴. یافتههای پژوهش
نتایج پژوهش نشان داد که میان نارضایتی جنسی، نارضایتی عاطفی، سوءظن نسبت به وفاداری همسر، انتقامجویی و گرایش به روابط نامشروع ارتباط وجود دارد.
مهمترین یافتهها عبارتاند از:
– نارضایتی از روابط جنسی زناشویی با افزایش گرایش به روابط نامشروع ارتباط دارد.
– کمبود محبت و رضایت عاطفی نیز یکی از عوامل مؤثر در این زمینه است.
– سوءظن نسبت به وفاداری همسر و تمایل به انتقامجویی میتواند در ایجاد چنین روابطی نقش داشته باشد.
– تنوعطلبی در مردان ارتباط معناداری با گرایش به روابط نامشروع نشان داده است، اما این ارتباط در زنان معنادار نبوده است.
– مردان بیشتر از زنان به روابط نامشروع گرایش داشتهاند.
– مردانی که بین ۱ تا ۱۰ سال از ازدواجشان گذشته بود، نسبت به مردانی با سابقه ازدواج ۱۱ تا ۲۰ سال، تنوعطلبی بیشتری نشان دادند.
همچنین نتایج نشان داد جنسیت و مدت زمان ازدواج تأثیر معناداری بر میزان نارضایتی جنسی، نارضایتی عاطفی و سوءظن نسبت به وفاداری همسر نداشتهاند.
۵. بحث و تفسیر نتایج
نتایج پژوهش نشان میدهد که نارضایتی جنسی و عاطفی میتواند زمینهساز گرایش افراد به روابط خارج از ازدواج باشد. در برخی خانوادهها، زوجین آگاهی کافی درباره نیازهای جنسی و عاطفی یکدیگر ندارند و به دلیل خجالت یا ناآگاهی، مشکلات خود را مطرح نمیکنند.
از طرف دیگر، کمبود محبت و صمیمیت باعث میشود برخی افراد برای تأمین نیازهای عاطفی خود به دیگران وابسته شوند.
همچنین خیانت همسر میتواند احساس خشم، بیاعتمادی و تمایل به انتقام را در فرد ایجاد کند. در چنین شرایطی، نبود مهارت حل تعارض ممکن است باعث تشدید مشکلات و تکرار رفتارهای نادرست شود.
پژوهش همچنین نشان داد که تنوعطلبی در مردان بیشتر از زنان است. یکی از توضیحات مطرحشده در مقاله این است که مردان جوانتر ممکن است تمایل بیشتری به تجربه روابط جدید و هیجانهای جنسی داشته باشند.
۶. نتیجهگیری
بهطور کلی، روابط نامشروع پدیدهای چندعاملی است و نمیتوان آن را تنها به یک دلیل نسبت داد. نارضایتی جنسی، کمبود محبت و صمیمیت، انتقامجویی و تنوعطلبی از مهمترین عواملی هستند که در این پژوهش بررسی شدهاند.
نتایج نشان میدهد مردان بیشتر از زنان به روابط نامشروع گرایش داشتهاند و تنوعطلبی در میان آنها بیشتر مشاهده شده است. همچنین ناتوانی زوجین در حل اختلافات و بیان نیازهای عاطفی و جنسی میتواند مشکلات زناشویی را تشدید کند.
بنابراین، برای حفظ سلامت خانواده باید به تقویت روابط عاطفی و جنسی، افزایش آگاهی زوجین و آموزش مهارتهای ارتباطی توجه شود.
۷. راهکارهای پیشگیری
پژوهشگر برای پیشگیری از روابط نامشروع، راهکارهای زیر را پیشنهاد میکند:
1. آموزش مهارتهای ارتباطی و ایجاد صمیمیت پیش از ازدواج و در طول زندگی مشترک.
2. افزایش آگاهی زنان و مردان درباره نیازها، ویژگیها و تفاوتهای روانی و جنسی یکدیگر.
3. آموزش چگونگی برقراری روابط جنسی سالم و رضایتبخش.
4. تقویت تعهد، مسئولیتپذیری و سلامت روان در زوجین.
5. تشویق زوجها به استفاده از مشاوره برای حل مشکلات عاطفی، جنسی و اختلافات زناشویی.
جمعبندی نهایی: این پژوهش تأکید میکند که آگاهی، گفتوگو، صمیمیت، رضایت متقابل و توانایی حل تعارضات از عوامل مهم حفظ زندگی مشترک هستند و میتوانند در پیشگیری از خیانت زناشویی نقش داشته باشند.
نویسنده: ملیحه شیردل


